Obowiązek podatkowy przy wpłacie zaliczki a odwrotne obciążenie w usługach budowalnych

W przypadku odwrotnego obciążenia, to nie sprzedawca, ale nabywca jest zobowiązany do rozliczenia podatku VAT należnego. W przypadku gdy dokonano zapłaty lub przedpłaty na poczet danej usługi, to obowiązek podatkowy związany z zaliczką powstaje w momencie otrzymania płatności.

Kiedy trzeba wystawić fakturę zaliczkową

Fakturę zaliczkową należy wystawić, gdy przedsiębiorca otrzymał całość lub część zapłaty (zaliczkę, przedpłatę, zadatek, ratę) przed dokonaniem dostawy towaru lub wykonaniem usługi. Otrzymanie takiej płatności rodzi obowiązek udokumentowania jej fakturą zaliczkową, chyba że cała transakcja (dostawa/usługa i zapłata) zostanie zrealizowana w tym samym okresie rozliczeniowym. W takim wypadku można wystawić jedną fakturę końcową, która będzie uwzględniać otrzymaną zaliczkę.

Fakturę zaliczkową należy wystawić nie później niż do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymano zaliczkę. Obowiązek ten dotyczy zarówno usług świadczonych na rzecz przedsiębiorców, jak i osób prywatnych. W obu przypadkach otrzymanie zaliczki przed wykonaniem usługi powoduje konieczność wystawienia faktury zaliczkowej.

Warto przy tym pamiętać, że jest to inny termin niż w przypadku faktur za wykonane usługi budowlane. To dlatego, że fakturę za usługi budowlane lub budowlano-montażowe należy wystawić najpóźniej w ciągu 30 dni od dnia wykonania usługi. Jest to wyjątek od ogólnej zasady dotyczącej faktur, gdzie standardowo termin wynosi do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu wykonania usługi lub dostawy towaru.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy zaliczce

Obowiązek podatkowy przy zaliczce na usługi budowlane na gruncie podatku VAT powstaje w momencie otrzymania zaliczki, czyli jeszcze przed faktycznym wykonaniem usługi. Otrzymanie zaliczki należy potwierdzić wystawieniem faktury zaliczkowej, a kwotę podatku VAT wykazać w rejestrze sprzedaży już w dacie otrzymania środków.

Natomiast w podatku dochodowym zaliczka nie stanowi przychodu. W tym przypadku obowiązek podatkowy powstaje dopiero w momencie wykonania usługi lub wystawienia faktury końcowej. Warto pamiętać, że wyjątkiem są przedsiębiorcy rozliczający się metodą kasową w PIT. W wypadku takich podmiotów przychód powstaje już w dacie otrzymania zaliczki. Takie rozróżnienie jest konieczne dla prawidłowego rozliczania zaliczek na usługi budowlane i uniknięcia błędów w ewidencji podatkowej.

Do kiedy obowiązywało odwrotne obciążenie w usługach budowlanych

Mechanizm odwrotnego obciążenia w usługach budowlanych obowiązywał do 31 października 2019 roku. Obecnie w większości przypadków stosuje się mechanizm podzielonej płatności. Wynika to z tego, że odwrotne obciążenie miało zastosowanie wtedy, gdy łącznie były spełnione następujące warunki:

• usługobiorcą była firma będąca czynnym podatnikiem VAT,
• usługodawcą była firma będąca czynnym podatnikiem VAT, która działała jako podwykonawca.

To czy jakaś usługa budowlana była objęta mechanizmem odwrotnego obciążenia regulował załącznik nr 14 do ustawy o VAT, obejmujący szczegółowy wykaz usług, w tym również usług budowlanych objętych wspomnianą procedurą. Jednak załącznik ten przestał obowiązywać z dniem 1 listopada 2019 roku. W tym dniu uchylono przepisy dotyczące odwrotnego obciążenia w obrocie krajowym, a w ich miejsce wprowadzono obowiązkowy mechanizm podzielonej płatności (split payment).

Nowe przepisy rozwiązały wszystkie problemy ze stosowaniem odwrotnego obciążenia przy usługach budowlanych. Od tamtej pory sprzedaż towarów i usług wykazanych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT objęta jest mechanizmem podzielonej płatności, o ile wartość faktury dokumentującej taką transakcję przekracza 15.000 złotych.