Jak DAC8 wpłynie na inwestorów i przedsiębiorców: realne scenariusze i koszty błędów

Dyrektywa unijna DAC8 nie zmienia stawek podatku od krypto, ale radykalnie podnosi ryzyko wykrycia przez organy skarbowe niewidzialnych dotąd błędów. Dla inwestorów oznacza to pełną widoczność transakcji, a dla przedsiębiorców z branży krypto i firm przyjmujących płatności w krypto bardzo konkretne koszty compliance i ryzyko sankcji w przypadku wykrycia błędów.

W praktyce zmienia się nie tyle prawo materialne, co jego egzekucja. Automatyczna wymiana danych między państwami i raportowanie przez giełdy oraz operatorów kryptoaktywów mocno ograniczy szarą strefę w kryptowalutach.

DAC8 czyli nowe obowiązki w branży krypto

Celem nowych przepisów jest uszczelnienie systemów podatkowych w całej Unii Europejskiej. Nie można zatem liczyć na to, że przeniesienie rezydencji podatkowej do innego unijnego państwa uchroni przed skutkami wprowadzenia dyrektywy DAC8.

Ta dyrektywa opiera się na ogólnoświatowym standardzie CARF (Crypto-Asset Reporting Framework), co przekłada się na jednolity format raportowania. Warto pamiętać, że nowe przepisy obowiązują od 1 stycznia 2026 roku, a pierwsze raporty zostaną wysłane w 2027 roku z danymi za poprzedni rok kalendarzowy.

Nowe przepisy otwierają pole do współpracy administracyjnej państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie wymiany informacji podatkowych związanych z kryptowalutami. Rezultatem wdrożenia tych regulacji będzie uszczelnienie systemu podatkowego. Jest tak dlatego, że nowa dyrektywa unijna zobowiązuje dostawców usług w zakresie kryptoaktywów CASP (Crypto-Asset Service Provider) do raportowania danych o transkacjach kryptowalutowych dokonanych przez poszczególnych użytkowników.

Jakie transakcje będą musiały raportować firmy z branży krypto

Dyrektywa DAC8 obejmuje swoim zakresem bardzo szeroką gamę kryptoaktywów. Jest tak dlatego, że definicje krypotoaktywów objętych raportowaniem zostały zaczerpnięte z rozporządzenia MiCA (Markets in Crypto-Assets). To oznacza, że kryptoaktywa podlegające raportowaniu to nie tylko kryptowaluty i stablecoiny, ale też niektóre NTF-y.

W rezultacie wszystkie większe operacje z udziałem kryptowalut realizowane przez CASPs (Crypto-Asset Service Providers) będą podlegały raportowaniu. Dotyczy to m.in:

• wymian walut fiat na krypto,
• wymian kryptowalut na waluty fiat,
• wymian jednej kryptowaluty na inną,
• transferów kryptowalut pomiędzy giełdami,
• transferów kryptowalut na zewnętrzne portfele,
• płatności kryptowalutami za towary i usługi o dużej wartości.

Przez transakcje o dużej wartości należy rozumieć zakupy towarów i usług o wartości powyżej równowartości 50.000 USD. W takim przypadku taką transakcję można określić jako RRPT, czyli Reportable Retail Payment Transaction.

Jednak dyrektywa DAC8 przewiduje też wyjątki. Zaliczają się do nich transakcje o wartości poniżej 1000 EUR. To pozwala wyłączyć je z raportowania. Podobnie jest z niektórymi stablecoinami o charakterze waluty fiducjarnej.

Skutki dyrektywy DAC8 dla inwestorów indywidualnych

Raportowanie transakcji krypto od 2026 roku oznacza koniec anonimowości na giełdach. Otwarcie konta będzie powiązane z deklaracją rezydencji podatkowej i pełną weryfikacją KYC, a dane o obrotach trafią do Twojego urzędu skarbowego.

Błędy typu nie rozliczyłem, bo giełda jest za granicą staną się łatwe do wykrycia. Co więcej DAC8 obejmuje również wymiany krypto–krypto i wypłaty na fiat.

Realne scenariusze raportowania transakcji krypto od 2026 roku

Scenariusz A to aktywny trader na kilku giełdach. W grę wchodzą różnice kursowe, setki transakcji, arbitraż między platformami. W rezultacie pojawia się rozliczenie roczne niespójne z danymi przekazywanymi przez giełdy kryptowalut na podstawie dyrektywy DAC8. W rezultacie pojawia się wysokie ryzyko kontroli krzyżowej, doszacowania i odsetek.

Scenariusz B to HODL na giełdzie zagranicznej. Co prawda brak jest sprzedaży, ale występuje duże saldo tokenów na ostatni dzień roku widoczne dla fiskusa. Po późniejszej sprzedaży w kolejnych latach urząd ma pełną historię nabycia i może łatwo zakwestionować zawyżoną cenę nabycia lub brak rozliczenia sprzedaży kryptowalut.

Raportowanie kryptowalut – podatkowe skutki dla firm

Firmy z branży krypto, takie jak giełdy, brokerzy, operatorzy bankomatów, dostawcy stakingu/lendingu, wybrane scentralizowane rozwiązania DeFi dostaną rozbudowany pakiet obowiązków raportowych, due diligence i rejestracyjnych.

Natomiast zwykłe biznesy akceptujące krypto za usługi lub towary muszą wyraźnie rozdzielić przychód, czyli wartość krypto w PLN w momencie otrzymania oraz późniejsze zyski/straty przy sprzedaży krypto, z pełną dokumentacją, która przyda się w razie kontroli fiskusa.

Przykładowe scenariusze kryptowalutowe dla przedsiębiorców

Scenariusz C to software house lub freelancer IT, który przyjmuje wynagrodzenie w BTC/USDT bezpośrednio na konto kryptowalutowe na jednej z giełd krypto. Otrzymanie krypto to przychód z działalności. To oznacza PIT lub CIT dozapłaty, a także konieczność rozliczenia podatku VAT, tak jak przy płatności w EUR czy PLN. Późniejsza sprzedaż generuje dodatkowy obowiązek podatkowy polegający na rozliczeniu zysków od sprzedaży kryptowalut. W tym przypadku dyrektywa DAC8 umożliwia powiązanie tej płatności z konkretną osobą.

Scenariusz D to mały e‑commerce z opcją płatności w krypto za pośrednictwem operatora. W tej sytuacji operator, jako CASP, raportuje transakcje, co pozwala fiskusowi łatwo zweryfikować, czy firma prawidłowo ujmuje obrót w VAT i podatku dochodowym.

Koszty błędów i ryzyko sankcji nakładanych przez fiskusa

Dla inwestorów jest to klasyczny pakiet, czyli zaległość podatkowa wraz z odsetkami. W grę wchodzi też mandat/grzywna z kodeksu karnego skarbowego. Warto pamiętać, że materiał dowodowy będzie gotowy niejako z automatu dzięki raportom DAC8.

W przypadku przedsiębiorców przyjmujących zapłatę w kryptowalutach trzeba ustalić jasne procedury dokumentowania płatności krypto w księgach. Obejmuje to zarówno wycenę, jak i przypisanie płatności do faktur. W tym wypadku DAC8 ułatwi fiskusowi kontrole krzyżowe między operatorem krypto, bankiem i JPK.